Liczydło nie zastąpiło księgowych.
AI nie zastąpi prawników ani lekarzy
Co kilka tygodni czytamy, że sztuczna inteligencja wkrótce zastąpi prawników i lekarzy. Budujemy narzędzia AI dla kancelarii i konsultacji medycznych, więc znamy je od środka. Naszym zdaniem historia powtarza się po raz kolejny: nowe narzędzie zmienia zawód, ale go nie likwiduje.
Od liczydła do arkusza kalkulacyjnego
Liczydło przez stulecia przyspieszało rachunki. Potem przyszły maszyny liczące, kalkulatory i wreszcie arkusze kalkulacyjne, które w kilka sekund robią to, nad czym kiedyś pracowały całe działy. Za każdym razem można było usłyszeć, że księgowi nie będą już potrzebni. Stało się odwrotnie: rachunki przejęły maszyny, a księgowi zajęli się tym, czego maszyna nie zrobi — oceną, doradztwem, odpowiedzialnością za wynik.
Narzędzie przejęło liczenie. Nie przejęło księgowości, bo księgowość to nie tylko liczenie, ale też rozumienie przepisów, firmy i konsekwencji.
Bankomat i kasjer: lekcja z ekonomii
Ekonomiści lubią przykład bankomatów. Gdy się upowszechniły, wydawało się, że kasjerzy bankowi znikną. Tymczasem — jak opisuje ekonomista David Autor z MIT — ich liczba w Stanach Zjednoczonych przez kolejne dekady nie spadała. Bankomaty obniżyły koszt prowadzenia oddziału, banki otwierały więc nowe placówki, a kasjerzy przeszli od wypłacania gotówki do obsługi i doradzania klientom. Uczciwie trzeba dodać, że w ostatnich latach kasjerów ubywa — ale z innego powodu: klienci przenieśli się do bankowości internetowej.
Autor podsumowuje to prosto: automatyzacja zastępuje zadania, a nie całe zawody. Zadania, które maszyna przejmuje, uzupełniają się z tymi, które zostają przy człowieku — i te drugie zyskują na wartości.
Co AI naprawdę przejmuje u prawnika
W naszych systemach dla kancelarii AI przyspiesza pracę, która dotąd zajmowała godziny:
- wyszukiwanie orzeczeń i przepisów do sprawy,
- porządkowanie akt i dokumentów, przygotowanie wykazu załączników,
- pierwszy szkic pisma według wzoru kancelarii,
- przyjęcie zgłoszenia od klienta, umówienie terminu, przypomnienia.
Nie przejmuje tego, za co klient płaci prawnikowi: oceny sprawy, strategii, wyboru argumentów, odpowiedzialności za pismo i reprezentacji przed sądem. Przekonali się o tym nowojorscy prawnicy, którzy w 2023 roku złożyli w sądzie pismo z orzeczeniami wymyślonymi przez czat AI. Sąd nałożył na nich karę — bo odpowiedzialność za pismo ponosi prawnik, a nie narzędzie.
Co AI naprawdę przejmuje u lekarza
W medycynie AI dobrze radzi sobie z porządkowaniem dokumentacji, streszczeniem historii leczenia, wskazaniem miejsc wartych uwagi na zdjęciu czy przypomnieniem o badaniu. To duża pomoc.
Diagnoza i leczenie to jednak coś więcej niż rozpoznanie wzoru. To rozmowa z pacjentem, zbadanie go, uwzględnienie jego historii, wartości i ryzyka, a na końcu decyzja, za którą ktoś odpowiada zawodowo i prawnie. W 2016 roku jeden z pionierów sztucznej inteligencji, Geoffrey Hinton, stwierdził, że należy przestać kształcić radiologów, bo maszyny wkrótce będą lepsze. Minęło dziesięć lat, a radiolodzy nadal pracują — z AI jako narzędziem w swoim gabinecie.
Dlaczego zawodu nie da się zautomatyzować w całości
- Odpowiedzialność. Prawnik i lekarz ponoszą odpowiedzialność zawodową, cywilną, a czasem karną. Model nie ponosi żadnej — to narzędzie, tak jak liczydło.
- Halucynacje. Model tworzy tekst prawdopodobny, a nie prawdziwy. Ktoś musi sprawdzić, czy przepis istnieje, a wyrok mówi to, co mu przypisano.
- Zaufanie i tajemnica. Klient i pacjent powierzają sprawy człowiekowi, który jest związany tajemnicą zawodową i etyką.
- Sprawy nietypowe. Najtrudniejsze sprawy to te, których nie było w danych. Tam liczy się doświadczenie i osąd.
- Rozmowa. Wysłuchanie, dopytanie, wyczucie, czego człowiek nie powiedział — to wciąż domena ludzi.
Kto naprawdę powinien się obawiać
Zmiana jednak przyjdzie. Tak jak księgowy bez komputera przegrał z księgowym, który go używał, tak prawnik i lekarz bez narzędzi AI mogą przegrać z tymi, którzy nauczą się z nich mądrze korzystać. AI nie zastąpi prawnika, ale prawnik z AI może zastąpić prawnika, który AI ignoruje.
Jak to wygląda w naszych systemach
Nasze narzędzia budujemy według prostej zasady: system przygotowuje, człowiek decyduje. System szuka, porządkuje, przypomina i przygotowuje szkic. Pismo podpisuje prawnik, a decyzję medyczną podejmuje lekarz. Czynności nieodwracalne zawsze czekają na potwierdzenie człowieka, a każde powołanie przepisu czy orzeczenia sprawdzamy w źródle.
Podsumowanie
Liczydło, kalkulator i arkusz kalkulacyjny przejęły liczenie, ale nie zastąpiły księgowych. AI przejmie wiele żmudnych zadań prawników i lekarzy, ale nie ich wiedzę, osąd i odpowiedzialność. Zawody się zmienią — a zyskają ci, którzy potraktują AI jak dobre narzędzie, a nie jak zastępcę.
Źródła
- D. Autor, Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation, Journal of Economic Perspectives, 2015
- Mata v. Avianca, Inc., Sąd Okręgowy USA dla Południowego Dystryktu Nowego Jorku, postanowienie z 22 czerwca 2023
- MIT Shaping the Future of Work — omówienie pracy D. Autora
- „Geoff Hinton: On Radiology”, Creative Destruction Lab, 2016